واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : ليلا ربن شه )

28

جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى )

روميان مسيحى با خاقان خزر متحد شدند . بيزانسىها با خزران متحد شدند و دشمنان از غرب و شرق به ايران روى آوردند . تفليس از سوى امپراتور بيزانس و خاقان خزر محاصره شد . امپراتور بيزانس و خاقان خزر كه شخصا به تفليس آمده بودند مورد تمسخر و نفرت اهالى تفليس قرار گرفتند . خزران به آلبانيا نيز حمله‌ور شدند و اين سرزمين را ويران كردند . حوادث پس از اين‌رويداد را تنها موسى كاگان كاتوانسى به شرح درآورده است ( مآخذ عربى و رومى به شرح كافى اين حوادث نپرداخته‌اند ) . موسى كاگان كاتوانسى مىنويسد كه پس از وراز - گريگور كه دين مسيحى را پذيرفته بود ، فرزندش جوانشير يكچند فرمان راند و به صورتى جداگانه و مستقل با سه دشمن مدعى اصلى خود رابطه برقرار كرد و با يونانيان ، خزران و عربها به گفتگو پرداخت . جوانشير با همهء آنها وارد گفتگو شد و از خليفه عرب فيلى هندى بعنوان پيشكش دريافت كرد . پس از مرگ جوانشير ، برادرش و راز تيرداد خراجگزار هر سه : خزران ، عربها و يونانيان شد تا به سود خود بهره گيرد . او هيأتى از روحانيان مسيحى به سرزمين خزران گسيل داشت . داستان جالب مزبور مؤيد اين نكته است كه محدودهء آلبانيا در آن زمان كوچكتر شده بود . پيشتر بايد آنها از منطقه رود كر ( كورا ) مىگذشتند و راه درازى را طى مىكردند تا به كشورهاى همسايه مىرسيدند ، ولى پس از كوچك شدن محدودهء آلبانيا ، از رود كر ( كورا ) مىگذشتند و پس از اندك زمانى به مرز آلبانيا مىرسيدند . اين زمان مرز جنوبى آلبانيا تنگتر و محدودتر از گذشته شد . در شمال فرستادگان فرمانرواى آلبانيا ضمن گذر از دربند به شهر بزرگ خزر رسيدند كه به واراچان ( بلنجر ) نام داشت . گمانهايى پيرامون محل اين شهر بزرگ وجود دارد . بعضى مىگويند اين شهر در شمال داغستان ، در كنار بستر رودخانهء سولاك واقع شده است ، برخى به خلاف گمان دارند كه اين شهر نزديك سرچشمه سولاك واقع شده بود . ماركو آرت استناد به اين موضوع مىكند كه در لشكركشى مروان ، كه بعدها به خلافت رسيد ، گفته شده است كه شهر سمندر در سمت شرق همين شهر بلنجر واقع شده است و بلنجر آخرين شهر در داخل كشور بود « 1 » .

--> ( 1 ) . ر . ك . به : . ) 049 - 048 . aC ( stredruhrhaJ . 01 dnu . 9 sed ethcihcseG ruz neidutS ehcsihpargopot - hcsirtsih dnu ehcsigolonhtE , eguzfiertS ehcsitaisatsO dnu ehcsiaporuetso , trauqraM . J Leipzig , 1903 , S . 12 , 16 sq , 490 sq . -